Page 94 - CPG มะเร็งปากมดลูก

88 แนวทางการป?องกนั และรกั ษามะเร็งปากมดลูก

- ผลต?อผิวหนังเป?นสิ่งที่พบได?บ?อยทำให?เซลล?ผิวหนังถูกทำลายซ่ึงสามารถเกิดอาการได?ต้ังแต?อาการระคาย
เคืองผิว ผน่ื ร?อนแดง (erythema) จะเกิดข้ึนใน 24 ชวั่ โมงแรกของการฉายรงั สีต?อมาอาจมีผิวหนังคล้ำขน้ึ จากการ
มีสารสีจับผิวหนัง (hyperpigmentation) ผลของรังสีจะทำให?ผิวหนังเป?นสีคล้ำจะค?อย ๆ คล้ำข้ึนและอาจลอก
เป?นสะเก็ดได? อาการผิวหนังแห?งเป?นขุยและหลุดลอกเป?นสะเก็ดหรือแผ?นบาง (dry desquamation) จนเกิด
ผิวหนังแตกเป?นแผล และมีน้ำเหลืองซึม (moist desquamation) คล?ายแผลจากน้ำร?อนลวก ไฟไหม? ผิวหนัง
จะบวมแดงและหลุดลอกมากข้ึน ผ?ูป?วยอาจมีอาการปวดแสบปวดรอ? นร?วมด?วย ดังนั้นถ?าเกิดการเปล่ียนแปลงของ
ผิวหนังระดับนี้อาจจำเป?นต?องหยุดพักการฉายรังสี ความรุนแรงของอาการทางผิวหนังดังกล?าวข้ึนกับปริมาณรังสี
ที่ผิวหนังแต?ละบริเวณได?รับ ซ่ึงอาจจะทำให?เกิดภาวะติดเช้ือตามมาได? จึงควรดูแลผิวหนังบริเวณท่ีได?รับรังสีให?
สะอาดอยู?เสมอ

- การฉายรังสีไปยัง pelvis อาจจะทำให?เกิด cystitis หรือ urethritis ขึ้นได? ทำให?ผู?ป?วยป?สสาวะบ?อย
และไม?สามารถกล้ันปส? สาวะไดน? าน

- ภาวะโลหิ ตจางและภาวะเม็ดเลื อดขาวต่ ำ ภาวะน้ี จะแย?ลงหากได?รับการรักษาด?วยยา
เคมีบำบัดรว? มด?วย ผลขา? งเคยี งดังกลา? วมักจะดีขึน้ ในชว? ง 2-3 สัปดาห?ภายหลังการฉายรังสี

การใส?แร?กัมมันตรังสี (brachytherapy)(19) เป?นลักษณะการใส?แบบชั่วคราวเข?าไปในร?างกาย 5-10 นาที
แล?วนัดให?คนไข?กลับมาใส?ครั้งต?อไป เม็ดแร?มีการแผ?รังสีปริมาณสูงโดยจะใส?แร? 1-2 ครั้ง/วัน ประมาณ 1-2 ครั้ง/
สัปดาห? รวม 2-5 ครั้ง มีผลขา? งเคียงดงั ตอ? ไปนี้

- เลือดออกทางชอ? งคลอดหลังการใส?แร? โดยท่ัวไปมกั จะเป?นอยู? 2-3 วนั ภายหลังการใส?แร? อาการจะค?อย ๆ ดี
ข้ึน

- มดลูกทะลุ (uterine perforation) มักเกิดตอนใส? uterine tandem พบในผู?ป?วยสูงอายุและผ?ูป?วย
ท่ีเคยทำผ?าตัด conization มาก?อน หากสงสัยว?ามกี ารทะลใุ ห?ถอด tandem และ ovoid ออกทันที สงั เกตเลือดที่
ออกและอาการปวดท?อง อาจพิจารณางดน้ำและอาหาร แล?วให?ยาปฏิชีวนะร?วมด?วยการใส? uterine tandem
ใหม? ใหพ? ิจารณาเปน? ราย ๆ ไป(20-21)
ภาวะแทรกซอ? นแบบเรื้อรัง (chronic or late radiation complications) เป?นภาวะแทรกซ?อนทีเ่ กดิ ขน้ึ หลัง
การรักษาผ?านไปหลายเดือน ได?แก? ผลของรังสรี ักษาในระยะยาวอาจจะทำให?อวยั วะทไี่ ด?รับรงั สเี กิดการเปล่ยี นแปลง
ดังต?อไปน้ี

- ผลต?อมดลูก รังไข? และช?องคลอด รังสีรักษาทำให?ผู?ป?วยเข?าส?ูภาวะ menopause เน่ืองจากรังไข?หยุด
ทำงานช?องคลอดจะแห?งและตีบมากข้ึน สามารถเกิดขึ้นได?ภายในหนึ่งเดือน(22) หลังการรักษาด?วยการฉายแสง
ในกรณีที่ผ?ูป?วยยังเป?นวัยท่ีไม?เข?าส?ูวัยหมดประจำเดือนอาจต?องใช?ฮอร?โมนช?วยเพื่อลดอาการจากการฉายรังสี
ดังนั้น จึงแนะนำให?ใช?ฮอร?โมนทดแทนในผู?ป?วยมะเร็งปากมดลูกที่เข?าสู?วัยทองก?อนวัยจากการรักษาโรคมะเร็ง(23)
พบว?าการใหฮ? อร?โมนทดแทนในผูป? ?วยกลุ?มนี้ชว? ยเพิ่มคุณภาพชีวิต ทัง้ ในแง?ของการลดภาวะกระดูกพรุนและการลด
อาการวัยทอง โดยไม?ได?มีผลต?ออัตรารอดชีวิต(24-25) สมาคม European Menopausal and Andropause Society
และ Society of Gynecologic Oncology(26-27) ได?แนะนำให?ใช?ฮอร?โมนชนิดรวม (เอสโตรเจนร?วมกับโปร
เจสเตอโรน) ในผู?ป?วยท่ีได?รับการรักษาโดยไม?ได?ตัดมดลูก เพ่ือป?องกันการกระต?ุนเยื่อบุโพรงมดลูกท่ีอาจ