Page 12 - หนังสือ สารก่อมะเร็งที่พบในชีวิตประจำวัน
P. 12
สารกอ่ มะเรง็ ท่ีพบในชีวิตประจาวนั 8
4. การตดิ เชือ้ พยาธใิ บไม้ในตบั (Opisthorchis viverrini)
พยาธิใบไม้ในตบั คือ พยาธิตัวแบนชนิด Opisthorchis viverrini พบมากทางภาคตะวันออกเฉียงเหนอื
และภาคเหนือของไทย นอกจากการติดเชื้อพยาธิชนิดนี้จะก่อให้เกิดโรคพยาธิใบไม้ในตับแล้วยังอาจเป็น
ปัจจัยหนง่ึ ทเ่ี หนย่ี วนำให้เกิดมะเรง็ ตบั และทอ่ น้ำดีในคนได้
การติดเชอื้ พยาธใิ บไมใ้ นตับเกดิ จากสาเหตใุ ด
การติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับเกิดจากการรับประทานปลาดิบที่ปนเปื้อนตัวอ่อน ระยะติดต่อของพยาธิ
ใบไม้ในตับเข้าไปโดยไม่ได้ปรุงอาหารให้สุกด้วยความร้อนเสียก่อน อาหารที่สามารถก่อโรคได้มาจากปลาที่
ปรุงไม่สุกนั้น ได้แก่ หม่ำปลา ปลาจ่อม ก้อยปลา ลาบปลา ปลาร้า แจ่วบอง ปลาส้ม ซึ่งเป็นเมนูอาหารที่นิยม
รับประทานโดยเฉพาะประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ในประเทศไทยจะพบตัวอ่อนของพยาธิชนิดน้ีใน
ปลานำ้ จดื ชนดิ มีเกลด็ ได้แก่ ปลาซวิ ปลาตะเพียน ปลาขาว ปลาสร้อย เปน็ ตน้
โรคพยาธใิ บไมใ้ นตบั มอี าการอยา่ งไร
เมื่อร่างกายได้รบั ตัวอ่อนพยาธิระยะติดตอ่ เข้าไป ตัวอ่อนพยาธิจะเคลื่อนทีไ่ ปเจริญเติบโตเป็นตวั เต็มวัย
ในท่อน้ำดีในตับและวางไข่ ซึ่งโรคพยาธิใบไม้ในตับนั้นในระยะแรกๆผู้ป่วยมักไม่แสดงอาการ เมื่อมีพยาธิสะสม
ในร่างกายมากๆเป็นเวลานานจะทำให้เกิดอาการต่างๆ เช่น ท้องอืด แน่นท้อง เจ็บบริเวณชายโครงขวา และ
หากปล่อยไว้นานๆจะมีอาการอักเสบของท่อน้ำดี ตัวเหลือง ตาเหลือง ตับโต มีไข้ ซึ่งในผู้ป่วยบางรายอาจ
นำไปสูก่ ารเกดิ มะเรง็ ทอ่ น้ำดีในตบั และอาจรุนแรงถงึ ข้นั เสยี ชีวิตได้
ความสัมพนั ธ์กับโรคมะเร็ง
สำหรับโรคมะเร็งตับและท่อน้ำดีถือเป็นมะเร็งที่พบเป็นอันดับ 1 ในเพศชาย และอันดับ 2 ในเพศหญิง
จากข้อมูลทะเบียนมะเร็งประเทศไทย(6) ในแต่ละปีพบว่ามีผู้ป่วยมะเร็งตับรายใหม่ 20,671 คน และมีจำนวน
ผู้เสียชีวิต 16,288 คน(7) ซึ่งมะเร็งตับที่พบมากมี 2 ชนิด คือ มะเร็งของเซลล์ตับและมะเร็งท่อน้ำดีตับ โดยพบ
มากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือ ซึ่งข้อมูลดังกล่าวสอดคล้องกับสถานการณ์โรคพยาธิใบไม้ในตับ
ในประชากรไทย จากการวิเคราะห์และรวบรวมข้อมูลงานวิจัยพบว่าผู้ท่ีติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับนั้นมีความเสี่ยง
ต่อการเกดิ มะเร็งท่อน้ำดีในตับมากกว่า 5-6 เทา่ เม่อื เทียบกับผู้ทีไ่ ม่ไดต้ ดิ เชอื้ พยาธใิ บไมใ้ นตับ(17) นอกจากพยาธิ
ใบไม้ในตับเป็นสาเหตุปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดมะเร็งท่อน้ำดีในตับแล้วยังพบว่าการรับประทานอาหารที่มีสาร
ไนเตรทและไนไตรท์เจือปน ได้แก่ ปลาร้า ปลาจ่อม ปลาส้ม แหนม ฯลฯ (โดยจะเปลี่ยนเป็นสารไนโตรซามีนซ่ึง
จัดเป็นสารก่อมะเร็ง) จัดเป็นปัจจัยเสริมในการก่อโรคมะเร็งอีกด้วย อีกทั้งการรับประทานยาฆ่าพยาธิ
praziquantel ซำ้ ๆเป็นระยะเวลานานยงั พบว่ามคี วามเสย่ี งในการพฒั นากลายเปน็ มะเร็งทอ่ น้ำดใี นตับไดเ้ ชน่ กัน
การปอ้ งกนั โรคมะเรง็ ท่อน้ำดที ่ีมีสาเหตมุ าจากพยาธิใบไมใ้ นตับ
1. ไม่รบั ประทานปลาน้ำจืดทม่ี ีเกลด็ แบบดิบหรอื ปรุงไมส่ กุ
2. หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารประเภทหมักดองหรืออาหารที่ใส่ดินประสิว เช่น ปลาร้า ปลาจ่อม แหนม
ปลาสม้ ฯลฯ ซึง่ จะมีสารก่อมะเร็งปนเป้ือนในอาหาร
3. ขับถ่ายในส้วมใหถ้ กู สขุ ลกั ษณะ เพื่อลดการแพรก่ ระจายของไขพ่ ยาธทิ ีป่ นมากบั อจุ จาระลงสู่แหลง่ น้ำ
